تو مالتی تسک نمی کنی، فقط تمرکز نداری!

توهم مالتی تسک

مغز انسان توانایی های زیادی داره، اما مالتی تسک کردن یکی از اونها نیست. این تلقی اشتباهه اگر فکر کنیم آدمها میتونن همزمان کارهای متعددی رو به موازات همدیگه انجام بدن. چیزی که ما به عنوان مالتی تسک می شناسیم، در حقیقت شیفت دادن توجهمون از روی یک کار به کار دیگه به صورت متناوبه که شاید از دور به نظر بیاد داریم مالتی تسک می کنیم. مثلا اگر همزمان که جلوی تلویزیون نشستیم و سریال نگاه می کنیم، گزارش سالانه شرکت هم جلومون باشه تا مرورشون کنیم و روش یادداشت بنویسیم، مغز ما در هیچ لحظه ای توجهش همزمان روی سریال و گزارش نیست. بلکه در لحظاتی داره سریال رو پردازش می کنه و در لحظاتی هم روی گزارش تمرکز می کنه. به همین دلیله که در چنین موقعیتی یکهو متوجه میشیم نفهمیدیم فلان صحنه ی سریال چه اتفاقی افتاده، چون مغزمون حواسش به گزارش بوده. یک جاهایی از گزارش رو هم مجبوریم دوبار بخونیم، چون مغز داشته صدا و تصویر تلویزیون رو پردازش می کرده. ممکنه فکر کنید خب اشکالی نداره، من همزمان گزارشم رو مرور میکنم و یک کار مفید ولی کم زحمت دیگه رو هم به موازاتش انجام میدم مثلا یک ویدیوی آموزشی میبینم. درسته که توجهم داره مدام جابجا میشه اما در نهایت جفت کارها رو همزمان به پایان می رسونم و در وقتم هم صرفه جویی می کنم. متاسفانه باید بگم عملکرد توجهی ما اینطوری نیست!

عملکرد تغییر توجه

وقتی تو می‌خوای بین دو کار جابجا بشی، مغزت به کنترل شناختی نیاز داره. این یعنی اون قسمت از قشر مغزت که دقیقا پشت پیشانیت قرار داره، که مسئول برنامه‌ریزی و کنترل رفتارته، باید دوباره فعال بشه و  جابجایی رو انجام بده. این فرایند می‌تونه منجر به تأخیر در پردازش اطلاعات و کاهش کارایی بشه. همچنین، هنگام جابجا شدن، اطلاعات مربوط به وظیفه قبلی ممکنه با اطلاعات جدید تداخل کنه. این تداخل می‌تونه به دلیل شباهت‌های وظایف یا استفاده از منابع مشترک شناختی باشه. مثلاً ممکنه در حین خواندن یک پیامک متنی، بخشی از اطلاعات مربوط به گزارش رو فراموش کنی و مجبور بشی دوباره بهش فکر کنی.

فرض کن تو عمیقا روی انجام یک کار، مثلا مرور گزارش تمرکز کردی و حالا میخوای توجهت رو به سمت فیلم آموزشی معطوف کنی. برای اینکه بتونی محتوای فیلم آموزشی رو هم کامل بفهمی باید روش تمرکز کنی دیگه، درسته؟ پس از یک حالت ِ متمرکز روی کار «الف» میخوای وارد حالت متمرکز دیگه ای روی کار «ب» بشی. این جابجایی بین دو حالت متمرکز به سادگی اتفاق نمی افته. هر بار که توجهت از فعالیت «الف» پرت میشه و به سراغ فعالیت «ب» میری، تمرکزت از دست میره و طول می کشه تا به حالت قبلی برگردی. تو داری برای جابجایی بین دو تا فعالیت هزینه ای میدی که در علوم شناختی بهش میگن هزینه ی جابجایی (switching cost) و متاسفانه باید بگم هزینه ی کمی هم نیست. اینطوری نیست که وقتی سراغ فعالیت ب رفتی، مقدار کمی طول بکشه تا بتونی دوباره تمرکز کنی. ما هر بار که هنگام تمرکز حواسمون پرت میشه و به فعالیت دیگری توجه می کنیم، حداقل ۲۰ دقیقه طول می کشه تا بتونیم در اون کار غرق بشیم و تمرکز عمیق داشته باشیم. دقت کن: «هر بار» که بین دو تا فعالیت جابجا میشی ۲۰ دقیقه از تمرکزت رو از دست میدی. 

یک دلیل وجود چنین هزینه ای، حافظه کاری توئه. یعنی نوعی حافظه کوتاه‌مدت  که برای نگهداری و پردازش اطلاعات در حین انجام وظایف مختلف ضروریه. معمولا حافظه‌ی کاری رو به میز کاری تشبیه می کنند که وسایل لازم برای کار کردنت روش قرار می‌گیره. مثلا وقتی می‌خوای گزارش ها را اصلاح کنی، پرینتر، کاغذهای گزارش، خودکار، ماژیک هایلایت و لپتاپ روی میزته. ذهنت هم برای انجام این فعالیت، منابع و اطلاعات مورد نیازش رو توی حافظه‌ی کاری میار. مثلا نکاتی که رئیست گفته باید هنگام اصلاح گزارش ها بهشون توجه کنی رو میاره توی حافظه‌ی کاری تا یادت نره. وقتی که داری از یک فعالیت به فعالیت دیگه ای جابجا میشی، باید اطلاعات مربوط به وظیفه قبلی رو حفظ کنی و همزمان به اطلاعات جدید توجه کنی. بار اضافی ناشی از این نیاز می‌تونه باعث تداخل در حافظه کاری بشه. اگر حافظه کاری پر بشه، ممکنه نتونی به درستی به هر دو وظیفه بپردازی و در نتیجه دقت و سرعتت کاهش پیدا می‌کنه.

حالا وقتی داری دو تا کار رو در طول روز به صورت همزمان پیش می بری این جابجایی چند بار اتفاق می افته؟ به نظرت این مثلا مالتی تسک کردن، در نهایت سرعتت رو بالاتر می بره یا داره کندترت می کنه؟